وقتی معماری قربانی میشود/ حمله به هویت و تاریخ و معماری سعدآباد با ۲۱ سنگرشکن
بهار طاهری – کارشناس معماری: آنچه در حمله ۲۶ اسفند رخ داد صرفاً یک رویداد نظامی نیست، بلکه ضربهای مستقیم به میراث فرهنگی و تاریخی ایران محسوب میشود. در این حمله، دستکم ۱۵ کاخموزه آسیب دیدند و سه بنای مهم شامل کاخ سبز، عمارت والی و موزه برادران امیدوار بیشترین خسارت را متحمل شدند. بنا بر گزارشها، اصابت ۲۱ موشک سنگرشکن در حریم مجموعه و موج انفجارهای گسترده، آسیبهایی در شعاع وسیع به سازههای تاریخی وارد کرده است.
در کاخ سبز بخشی از پنجرهها که دارای منبتکاریهای هنری هستند و پنجرههای چوبی ساده محسوب نمیشوند، دچار آسیب و دفرمگی شدهاند. ترکشها به بدنه سنگی بنا نیز اصابت کردهاند سنگی بسیار ارزشمند و منحصربهفرد از نوع سرپانتین که در برخی شهرهای ایران یافت میشود که در چند نقطه آثار برخورد ترکشها کاملاً قابل مشاهده است.
همچنین آینهکاری کاخ سبز که از کاملترین و پیچیدهترین نمونههای هنر آینهکاری در ایران محسوب میشود، دچار آسیب جدی شده و بخشی از دیوارههای آینهکاری و سقف فرو ریخته است. در کنار آن، بخشهایی از گچبریهای سقف نیز تخریب شدهاند. در حالی که خاتمکاریها آسیبی ندیدهاند، پردههای زربفت و بسیار ارزشمند بنا دچار آسیب شدهاند.
این مجموعه خسارات، نشاندهنده آسیب مستقیم به لایههای مختلف هنری و معماری بنا است؛ لایههایی که هرکدام بخشی از هویت تاریخی و زیباییشناسی معماری ایران را شکل میدهند.
در این میان، از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه و بهویژه کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و پروتکلهای الحاقی آن، میراث فرهنگی و آثار تاریخی در زمره اموال غیرقابل هدف در زمان جنگ قرار دارند و طرفهای درگیر موظفاند از هرگونه حمله، استفاده نظامی یا وارد کردن خسارت به آنها خودداری کنند. این تعهد، یک الزام حقوقی بنیادین و فراتر از ملاحظات سیاسی است و نقض آن، بهویژه در صورت وارد آمدن آسیب گسترده به آثار فرهنگی، بهعنوان «نقض جدی حقوق بینالملل بشردوستانه» تلقی میشود.
با وجود این چارچوبهای حقوقی روشن، حمله به سعدآباد بار دیگر این پرسش را پیش میکشد چرا واکنش جامعه جهانی در برابر چنین رخدادهایی محدود و کماثر است.
سعدآباد صرفاً یک مجموعه تاریخی نیست، بلکه بخشی از روایت معماری معاصر ایران و پیوند تاریخی این سرزمین با هنر و فرهنگ است. آسیب به آن، نه فقط تخریب یک بنا، بلکه تهدیدی برای حافظه تاریخی و هویت فرهنگی یک ملت به شمار میرود.
در نهایت، تداوم سکوت در برابر چنین حملاتی، میتواند به تضعیف جدی اصول حفاظت از میراث فرهنگی در سطح جهانی منجر شود؛ اصولی که برای حفاظت از تاریخ مشترک بشریت شکل گرفتهاند.
انتهای پیام/
منبع
