صیانت از میراث تمدنی ایران
در چهل و هشتمین اجلاس کمیته میراث فرهنگی یونسکو که روز چهارم مردادماه در بوسان کرهجنوبی برگزار شد با ثبت «قلعه الموت و استحکامات وابسته» در فهرست میراث جهانی موافقت شد. پرونده ثبتشده شامل مجموعهای زنجیرهای از هفت قلعه و استحکام تاریخی شامل الموت، لمبسر، نویذرشاه، شمسکلایه، قسطینلار، شیرکوه و ایلان است. این شبکه دفاعی در درههای الموت شرقی و غربی و دامنههای جنوبی البرز قرار دارد. سازههای یادشده در سدههای یازدهم تا سیزدهم میلادی با تکیه بر شناخت دقیق جغرافیا، مدیریت منابع آب، مسیرهای ارتباطی، معماری دفاعی و سازمان فضایی شکل گرفتهاند. این مجموعه تاریخی علاوه بر نقش سیاسی و نظامی، یکی از مراکز علمی عصر خود بوده و نام اندیشمندانی مانند خواجه نصیرالدین طوسی با آن پیوند خورده است.
در همین رابطه سیدرضا صالحیامیری وزیر میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی، در دیدار اعضای شورای راهبردی این وزارتخانه با آیتالله سیدحسن خمینی با اشاره به موفقیت اخیر وزارتخانه در ثبتجهانی پرونده «قلعه الموت و استحکامات وابسته»، این دستاورد را حاصل تجمیع دانش، تجربه و تلاش مستمر مدیران، پژوهشگران و متخصصان میراثفرهنگی دانست و آن را نمونهای موفق از همافزایی ملی در صیانت از میراث تمدنی ایران و بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای دیپلماسی فرهنگی برای ارتقای جایگاه بینالمللی کشور توصیف کرد.
او همچنین با اشاره به برنامههای معاونت گردشگری گفت: در این حوزه، با رویکردی آیندهنگر، مبتنی بر آیندهپژوهی و سناریونویسی راهبردی، برنامههای توسعه گردشگری کشور تدوین شده است. هرچند اهداف کمی پیشبینیشده برای جذب گردشگران خارجی، تحت تاثیر شرایط جنگی با محدودیتهایی مواجه شده، اما برای سه وضعیت «شرایط جنگ»، «وضعیت نه جنگ و نه صلح» و «شرایط پایدار»، برنامههای عملیاتی مستقل طراحی شده است تا سیاستگذاری و مدیریت این حوزه متناسب با شرایط کشور، با حداکثر انعطافپذیری، پایداری و اثربخشی دنبال شود.
همچنین مدیر پایگاه میراث جهانی الموت با توجه به روند طولانی و دشوار ثبت جهانی مجموعه الموت، گفت بعد از ثبت این مجموعه در فهرست یونسکو احساس کردم رها و کامروا شدم؛ شاید این اجر صبری بود که زکاتش را پرداخت کردم.
حمیده چوبک در گفتوگو با ایرنا گفت فکر میکردم عمر کاری من کفاف نمیدهد که ثبت جهانی الموت را مشاهده کنم چون چالشهای زیادی وجود داشت که گفتنی نیست اما وقتی این پرونده در یونسکو به ثبت رسید، رها و کامروا شدم.
مدیر پایگاه میراث جهانی الموت در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه چه چالشهایی برای ثبت این پرونده وجود داشت، گفت: طبق برنامهریزیها باید منظر فرهنگی همه قلعهها را کار میکردیم اما مشکلاتی وجود داشت و این کار انجام نشد. این چالشها در همه جا وجود دارد، ما با امکانات محدود توانستیم این مجموعه را در جهان ثبت کنیم.
چوبک تاکید کرد: اعتباراتی که به بخش میراث فرهنگی اختصاص داده میشود هرگز پاسخگوی حجم گسترده آثار ارزشمند کشور نیست. زمانی که خانم تاناکوچی مسوول یونسکو در ایران بود، به صراحت گفت کل اعتبار میراثفرهنگی ایران برابر با هزینه یک پروژه مطالعاتی در جهان است.
او توضیح داد: ما با امکانات و اعتبارات جهانی فاصله زیادی داریم و همین کمبود منابع فنی و مالی باعث میشود رسیدن به اهداف زمانبرتر و دشوارتر شود، با این وجود، اینکه توانستهایم این آثار را تا این حد شناسایی، کاوش و بررسی کنیم مانند یک معجزه است.
مدیر پایگاه میراث جهانی الموت به نقش نیروهای متخصص اشاره کرد و گفت: گروهی جوان و حدود ۳۰ نفره که همگی متخصص و تراز اول بودند، خارج از چارچوبهای سخت اداری، همچون سربازان در میدان عمل، شبانهروز در پایگاه کار میکردند.
او افزود: وقتی امکانات مالی کاهش مییابد، انگیزه این نیروهای جوان نیز آسیب میبیند و ناچار به ترک کار میشوند. اکنون با خلأ نیروهای متخصص مواجه هستیم که امیدواریم با تدابیر اتخاذ شده، زمینه تامین این نیروها فراهم شود تا بتوانیم به چارچوب فعالیتهای قبلی بازگردیم و طبق برنامه ۱۰ ساله یونسکو به تعهدات خود عمل کنیم.
مدیر پایگاه میراث جهانی الموت در پاسخ به پرسشی درباره چالشهای مرمتی این بنا و حساسیتهای یونسکو، گفت مرمتهایی که ما به روش سنتی انجام میدادیم، به شدت مورد تایید و تحسین اعضای یونسکو قرار گرفت.
چوبک گفت: امروز چالش اصلی ما حفظ مصالح نیست، بلکه زیرساختهاست. عمدهترین چالش پیشروی مجموعه الموت، مسائل زیرساختی مانند «راههای دسترسی» و «ایمنسازی قلعهها» است که امیدواریم در یک برنامه کوتاهمدت برطرف شود.
او ابراز امیدواری کرد که ثبت جهانی این مجموعه، نقطه عطفی برای توجه بیشتر به زیرساختها و حفظ میراث ارزشمند ایران در تراز جهانی باشد.
منبع
