«تکیه آقا»، نفس تهران قدیم در حصار بوعلی
مریم نباتی: در روزگاری که برجها یکییکی جای خانههای قدیمی را میگیرند و نشانههای تهران قدیم آرامآرام از حافظه شهر پاک میشود، هنوز در دل حصاربوعلی، پشت دری منقوش و کاشینوشتهای آبیرنگ، بیش از یک قرن خاطره وجود دارد. جایی که اهالی آن را «تکیه آقا» مینامند، روایتی زنده از تهران قدیم و یادگاری باقیمانده از شاهزادهای قاجاری.
یادگار کامرانمیرزا در دل شمیران
تکیه آقا در خیابان سعیدی (مهماندوست) در محله نیاوران قرار دارد و روایتهای محلی، ساخت آن را به کامرانمیرزا نایبالسلطنه، فرزند ناصرالدینشاه قاجار، نسبت میدهند. کامرانمیرزا در این محدوده باغها و املاک گستردهای داشت و پس از مرگ او، باغ کامرانیه در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی به دست ورثه فروخته شد. با این حال، قطعهزمینی حدود هزار مترمربع از آن باغ باقی ماند و تکیه آقا بر همان بخش باقیمانده شکل گرفت.
نام «تکیه آقا» نیز به روایت اهالی از همین گذشته میآید. اهالی کامرانمیرزا را «میرزا آقا» صدا میزدند و به مرور این نام برای تکیه ماندگار شد.
تکیه آقا در گذشته تنها محل برگزاری مراسم عزاداری امام حسین (ع) نبود. آنطور که اهالی میگویند یکی از برنامههای ویژهای که در آن اجرا میشد، نمایشی مذهبی با عنوان «روز محشر» بود که بخشی از آیین نمایشی و مذهبی آن دوره به شمار میرفت و برای مردم محله جذابیت خاصی داشت.
از تکیه تا درمانگاه خیریه
تکیه آقا دارای دو طبقه است. در دورهای، در طبقه نخست آن سه مغازه ساخته شد تا درآمد حاصل از آنها به تأمین هزینهها کمک کند. طبقه دوم نیز در سالهای بعد، کاربریهای مختلفی پیدا کرد و در دوره جنگ ایران و عراق، محل فعالیتهای اداره بازرگانی و توزیع برخی اقلام بسیج اقتصادی بود.
اما داستان این بنا به همین جا ختم نشد. در سال ۱۳۷۳، با پیشنهاد آیتالله حکیم، طبقه دوم تکیه به درمانگاه خیریه تبدیل شد، درمانگاهی که امروز نیز با مدیریت هیئت امنا فعالیت میکند و بخشی از خدمات اجتماعی محله را بر عهده دارد.
با وجود ارزش تاریخی و فرهنگی تکیه آقا، این بنا تاکنون بهصورت مستقل در فهرست آثار ملی ایران ثبت نشده است و حفاظت از آن بیشتر بر عهده هیئت امنا و اهالی محله بوده است.
حافظهای که نفس میکشد
اگر مقابل تکیه آقا بایستید، شاید تصور باغهای وسیع گذشته دشوار باشد. از باغهای قدیمی حصاربوعلی و کامرانیه چیز زیادی باقی نمانده و ساختمانهای جدید، چهره محله را تغییر دادهاند. با این حال، این تکیه هنوز نشانههایی از گذشته را حفظ کرده است، از سردر قدیمی و هویت مذهبی بنا تا خاطره نسلی که سالها در این مکان گرد هم آمدهاند.
ماندگاری تکیه آقا فقط به قدمت آن نیست، آنچه این بنا را از بسیاری از یادگارهای قدیمی تهران متمایز میکند، استمرار حضور مردم در آن است. هر سال با آغاز ماه محرم، فضای تکیه دوباره تغییر میکند. پرچمهای سیاه بر سردر نصب میشوند، صدای روضه در فضای آن میپیچد و اهالی قدیمی محله، مانند نسلهای پیش از خود، برای برگزاری مراسم عزاداری به اینجا میآیند. اینجا هنوز بخشی از زندگی محله جریان دارد، مکانی که نسلهای مختلف، هر کدام به شکلی، با آن خاطره و پیوندی مشترک دارند. شاید همین حضور مداوم اهالی است که تکیه را از یک بنای تاریخی فراتر برده و آن را به بخشی از هویت زنده حصاربوعلی تبدیل کرده است.
از کوچههای حصاربوعلی که دور میشوی، هیاهوی شهر دوباره همهچیز را در خود حل میکند، اما پشت آن در قدیمی با کاشینوشته آبی، هنوز چراغ تکیه روشن است و خاطره بیش از یک قرن زندگی، عزاداری و همدلی نفس میکشد. تکیهای از گذشته که روایت میکند تهران فقط برجها و خیابانهای تازه نیست. تهران، گوشههای کوچک و فراموشنشدهای است که گذشته را به امروز وصل میکنند.
انتهای پیام/
منبع
