۴۵ درصد اهداف حملات در تهران تجاری یا صنعتی بودند
اقتصادآنلاین به نقل از بلومبرگ؛ ایالات متحده و اسرائیل گفتهاند که برای استفاده از این تأسیسات در اهداف نظامی یا توسط سرویسهای امنیتی، اقدام به ترورهای هدفمند و حملات دقیق میکنند و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را متهم میکنند که داراییهای مختلفی از جمله دفاع، ساختوساز، انرژی و… را در مناطق غیرنظامی مستقر کرده است.
این اصطلاحات اغلب برای توصیف و توجیه حملات به کار میروند بهگونهای که میتوانند تمایزی ظاهراً کنترلشده و تقریباً «تمیز» ایجاد کنند. اما به گفته نازنین شهرکنی، این زبان واقعیتهای میدانی چنین عملیاتهایی و محدودیتهای جنگ در یک محیط شهری متراکم را پنهان میکند.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، تحلیل بلومبرگ را رد کرد. او گفت: «وزارت جنگ همه اهداف تعیینشده در عملیات “خشم ایران” را محقق کرد؛ موشکهای بالستیک ایران نابود شد، تأسیسات تولید آنها تخریب شد، نیروی دریایی و موشکی آنها تضعیف شد.»
او افزود: «نیروهای ما از آغاز عملیاتهای رزمی بزرگ تاکنون هزار هدف را هدف قرار دادهاند و ایالات متحده تلفات جانی را تأیید نمیکند.»
نیروهای دفاعی اسرائیل بلافاصله به درخواست برای اظهار نظر پاسخ ندادند. سایتهای نظامی و صنعتی همچنین میتوانند در مناطقی قرار داشته باشند که عمدتاً مسکونی یا تجاری هستند.
بلومبرگ کاربری زمین در محدوده خوشههای آسیبدیده در تهران را بررسی کرد و دریافت که ۲٬۸۱۶ ساختمان هدف قرار گرفتهاند. حدود ۳۲٪ از آنها به بخش نظامی مرتبط بودهاند، ۲۵٪ صنعتی، ۲۱٪ غیرنظامی (مسکونی)، ۱۹٪ تجاری و ۲٪ دولتی بودهاند.
نازنین شهرکنی، دانشیار مدرسه مطالعات بینالملل دانشگاه سایمون فریزر کانادا گفت: «در شهری با این اندازه، تخریب لزوماً یک میدان ویرانی واحد و متمرکز ایجاد نمیکند. در عمل نمیتوان مرز روشنی میان اهداف نظامی و زندگی غیرنظامی ترسیم کرد. وقتی حملات آغاز میشود، اثرات آن در این بافت بههمپیوسته شهری گسترش پیدا میکند.»
مناطق مسکونی تهران آسیب قابل توجهی را متحمل شدهاند طبقهبندی غالب کاربری زمین در خوشههای احتمالی خسارت که توسط ماهواره شناسایی شدهاند.
بر تهران چه گذشت
تهران شهری بسیار وسیع و گسترده است؛ از نظر اندازه شبیه نیویورک. از محلههای سنتی و پرجمعیت جنوب شهر تا دامنههای کوههای البرز امتداد دارد؛ جایی که محلههای مرفهتر در ارتفاعات بالاتر قرار گرفتهاند و از هوای خنکتر و پاکتر برخوردارند. در این مناطق، ایرانیان سکولار و لیبرالنگر در کنار نخبگان نزدیک به حاکمیت زندگی میکنند و مراکز خرید لوکس در میان خیابانهایی که اغلب با درختان چنار پوشیده شدهاند قرار دارند.
بیشتر مناطق شهر ترکیبی از ساختمانهای مسکونی، بلوکهای تجاری، مغازهها، بانکها و ساختمانهای دولتی هستند. پارکها و فضاهای سبز تلاش میکنند شبکه گسترده بزرگراههای شهری را که با حدود ۱۶ میلیون خودرو درگیر ترافیک هستند، تا حدی جبران کنند. در سراسر ایران حملاتی رخ داده است، از جمله در اصفهان، پایتخت تاریخی فرهنگی کشور و یک قطب بزرگ صنعتی اما تهران بهطور ویژه آسیب دیده است. هرچند مناطق بزرگی از شهر دستنخورده باقی ماندهاند، اما خوشههای خسارت در سراسر پایتخت پراکندهاند.
پس از بیش از پنج هفته درگیری، ۱۴ روز آتشبس شکننده میان آمریکا، اسرائیل و ایران به ساکنان تهران فرصتی داده تا میزان خسارتها را بررسی کنند. شهر ۹ میلیون نفری با آوار، شیشههای شکسته و ساختمانهای سوخته آسیبدیده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه اعلام کرد که یک روز پیش از پایان آتشبس، آن را بهطور نامحدود تمدید کرده است؛ حتی با وجود آنکه نگرانیها درباره چندین مسئله همچنان بالاست، از جمله برنامه هستهای ایران، کنترل تنگه هرمز و حمایت از گروههای شبهنظامی در خاورمیانه.
۳۳۰۰ نفر کشته
حتی اگر این دوره صلح به توافقی پایدار منجر شود، دستکم ۳۳۰۰ نفر در سراسر ایران کشته شدهاند از جمله غیرنظامیان و نیروهای نظامی و خسارت واردشده قابل توجه است.
۷٬۶۴۵ ساختمان آسیب دیدند
محدودیتهای ایران بر عکاسی و دسترسی به اینترنت، و همچنین محدودیتهای آمریکا بر تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا، ارزیابی بصری خسارتها را دشوار کرده است. اما مطالعهای از پژوهشگران Conflict Ecology در دانشگاه ایالتی اورگن که از تصاویر ماهوارهای و راداری استفاده کرده، برآورد محافظهکارانهای ارائه میدهد که دستکم ۷٬۶۴۵ ساختمان آسیب دیده یا تخریب شدهاند از جمله ۶۰ مدرسه و ۱۲ مرکز درمانی — در فاصله آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه تا ۲۸ آوریل.
چالشهای پیش از جنگ تهران
حتی پیش از این جنگ نیز تهران با مجموعهای از چالشهای جدی روبهرو بود. در ماه نوامبر، رئیسجمهور مسعود پزشکیان در سخنرانیای هشدار داد که پایتخت ممکن است به دلیل کمبود فزاینده انرژی که ناشی از سالها مدیریت ضعیف در صنعتیسازی، گسترش شهرها و خشکسالی شدید است با خاموشی روبهرو شود. در زمستان، روزهایی پیش میآید که شهر زیر مه غلیظ آلودگی هوا فرو میرود؛ مهای که در هوای سرد به دام میافتد.
چرا مردم معترض نیستند؟
تحریمهای آمریکا بر ایران به همراه سرکوب آزادیها، نگرانیهای حقوق بشری و مسائل امنیتی منطقهای، اقتصاد را دچار رکود کرده است و نارضایتی عمومی سالهاست رو به افزایش است. افزایش بمبارانها، در حالی که ترامپ تهدید کرده جنگ را تشدید کند و به «پیروزی کامل» دست یابد احتمالاً این مشکلات را تشدید خواهد کرد.سارا فوی، پژوهشگر آکادمی کنراد آدناور در کپنهاگ که درباره شکافهای جامعه ایران مطالعه میکند، میگوید: «با چنین کمپین تهاجمی و بمباران گستردهای، شوکآور است که این اعتراضها اصلاً رخ ندادهاند.»
او افزود: «در حال حاضر، بهنظر میرسد که شهروندان بیشتر بر تهدید خارجی تمرکز کردهاند؛ هرچند مسائل اقتصادی، تورم و فساد نیز مشکلات را تشدید میکنند.»
تعلیق کسب و کارها
هفته گذشته، دولت تهران هزینه خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم ناشی از این حملات را حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد کرد.بسیاری از بخشهای اقتصادی، از جمله بخش خدمات که منبع اصلی درآمد برای بسیاری از خانوارهای شهری است اکنون با ظرفیت محدود فعالیت میکنند. این موضوع را چندین مالک کسبوکار که با بلومبرگ گفتوگو کردهاند، مطرح کردهاند.
۳۹ هزار واحد مسکونی آسیب دید
به گفته مقامات شهری، در تهران بیش از ۳۹ هزار واحد مسکونی از زمان آغاز بمبارانها بهشدت آسیب دیدهاند. هادی طالبی، استاد اقتصاد در دانشگاه صنعتی شریف و پژوهشگر ارشد مرکز رشد و توسعه جهانی، گفت که این بحران میتواند موج تازهای از بیکاری و مهاجرت به مناطق روستایی ایجاد کند؛ زیرا بسیاری از ایرانیان برای گریز از فقر به شهرها مهاجرت کردهاند.
ونک زیر موشکباران
یکی از محلههای شمال تهران به نام ونک ترکیبی از ساختمانهای مسکونی، دفاتر اداری، مجتمعهای خرید چندطبقه، بانکها و پاساژها، همچنین مدارس، درمانگاهها، نانواییها، کافهها، رستورانها و یک بیمارستان بزرگ است. در میانه آن خیابان ملاصدرا قرار دارد که به خیابان ولیعصر، مشهورترین و طولانیترین خیابان تهران میرسد و به سمت جنوب تا مرکز شهر امتداد پیدا میکند. به گفته مردم محلی، حملات هوایی اسرائیل بسیاری از بلوکهای اطراف میدان ونک را هدف قرار دادهاند.
بر اساس دادههای ماهوارهای تا ۲۸ آوریل، در سراسر منطقه شمال تهران آثار قابل توجهی از ساختمانهای آسیبدیده یا تخریبشده مشاهده شده است. میدان ونک و خیابان اطراف آن محل استقرار یک مجموعه بزرگ دیوارکشیشده است که دفاتر، تأسیسات و وسایل نقلیه پلیس بینالملل ایران (اینترپل) را در خود جای داده است؛ ساختمانی که طبق گزارش رسانههای دولتی ایران، در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل نیز هدف قرار گرفته است.
در تازهترین موج حملات، شماری از بلوکهای اطراف این منطقه آسیب دیدند؛ از جمله ساختمان جنوبی یک مجتمع بزرگ آپارتمانی که پنجرهها و درهای ورودی اصلی آن به تودهای سیاه و پیچخورده از فلز تبدیل شده است. دور تا دور آن نوارهای هشدار زردرنگ پلیس نصب شده و رسانههای دولتی ایران از کشته شدن چهار نفر در این محل خبر دادهاند. یک خیابان که دو بار هدف قرار گرفت، بر اساس تصاویر ماهوارهای، دهها خانه خصوصی، فروشگاههای محلی و خودروهای پارکشده میان ساختمانهای مسکونی را از بین برد.
یک ساکن گفت: «مخازن سوخت درست پشت میدان ونک و در نزدیکی بزرگراه صدر قرار دارند. ما واقعاً هیچ ارتباطی با سلاح یا اهداف نظامی نداریم. اینجا چیزی جز خودرو وجود ندارد.»
در حالی که دادهها نشان میدهد بمبارانها مجموعه ورزشی آذر را نیز پوشش دادهاند، چندین ساکن گفتهاند که باشگاه فرهنگی قدیمی «فرهنگیان» یک مرکز اجتماعی که در گذشته محل برگزاری عروسیها و تحت مدیریت سپاه پاسداران بوده نیز آسیب دیده است. در جنوب میدان ونک، بیمارستان گاندی قرار دارد. این بیمارستان در ابتدای خیابان گاندی واقع شده است؛ خیابانی با ساختمانهای کوتاهمرتبه مسکونی، دفاتر تجاری، فروشگاههای پارچه و کافهها. برخی گزارشهای رسانهای نشان میدهد که این ساختمان آسیب گستردهای دیده است.
کشته شدن ۱۰۰ کودک در یک محله
در نقطهای دیگر، بزرگترین تلفات یکجای غیرنظامیان در شهر جنوبی شیراز رخ داد؛ جایی که حمله به یک مدرسه در روز نخست جنگ باعث کشته شدن حداقل ۱۰۰ کودک شد، بنا بر گفته مقامهای محلی؛ و در اصفهان، بمباران یک تولیدکننده بزرگ فولاد، بهشدت بر صنایع پاییندستی در بخشهایی از اقتصاد تولیدی ایران که وابسته به خروجی آن کارخانه هستند اثر گذاشته است.
منبع
